err
Jaką ratę możesz płacić?
Ile chcesz pożyczyć?
Okres spłaty mies.
RRSO %
Kwota powyżej zł wymaga złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów.
Formularz informacyjny

POMAGAMY – EDUKUJEMY

CZYLI czym jest score kredytowy, jak ocenia Cię kredytodawca.

Często pożyczkobiorcy nie rozumieją co kryje się pod pojęciem oceny zdolności kredytowej, a najmniej zrozumiałe są pojęcia „score kredytowy”, "scoring klienta", "scoring w banku", "odmowa scoringowa". Chcemy wyjaśnić i zaprezentować mechanizm tworzenia score’u kredytowego, którego kredytodawcy używają do oceny ryzyka kredytowego związanego z potencjalnym kredytobiorcą. Zanim jednak wejdziemy w detale, najpierw krótko czym jest „score kredytowy”. W uproszczeniu definicja brzmi następująco:

Score kredytowy jest liczbą, która podsumowuje wszystkie informacje o kliencie i wskazuje prawdopodobieństwo, czy klient będzie klientem z pozytywną historią kredytową czy klientem z negatywną historią kredytową z punktu widzenia ryzyka związanego ze zwrotem pożyczonych pieniędzy.

Automatyczna ocena vs indywidualne podejście

Zacznijmy od tego, że polityka kredytowa kredytodawców wcale nie traktuje klientów indywidualnie. Polityka kredytowa w dzisiejszych czasach opiera się prawie wyłącznie na danych statystycznych, a zatem „uśrednionych”, które poddawane są analizie przez wyspecjalizowane w tym zakresie zasoby. Indywidualnych klientów wrzuca się zatem do jednego, a właściwie dwóch zbiorów – jednego dla tych, którzy przypuszczalnie oddadzą pożyczone pieniądze, drugiego dla tych, wobec których kredytodawca nie podejmie ryzyka udzielenia kredytu.

Brak indywidualnego podejścia do klienta i oparcie na uniwersalnym kryterium score’u kredytowego jest w sumie zrozumiały. Kredytodawcy mają setki lub tysiące klientów aplikujących o kredyt. Gdyby rozpatrywali każdego indywidualnie, skutkowałoby to:

  • Wydłużeniem procesu podejmowania decyzji o przyznaniu kredytu bądź odrzuceniu wniosku do kilku tygodni, a może nawet i miesięcy.
  • Zwiększeniem kosztów operacyjnych kredytodawców i tym samym „ceny”, którą kredytobiorcy musieliby zapłacić za pożyczanie pieniędzy, ponieważ manualny proces oceny ryzyka kredytowego angażowałby dużo większe zasoby.
  • Brakiem spójności w rozpatrywaniu różnych wniosków przez tego samego kredytodawcę, ponieważ pracownicy mieliby własne kryteria oceny zdolności kredytowej i mogliby ten sam wniosek rozważyć z innym wynikiem.

Ze względu na powyższe, kredytodawcy preferują automatyczny system oceny ryzyka, przypisując każdemu nowemu klientowi taką ilość punktów, na jaką według algorytmu zasłużył, czyli właśnie „score kredytowy”.

Skąd bierze się „score kredytowy”?

Każdy z nas podejmując życiowe decyzje opiera się na własnych doświadczeniach lub doświadczeniach innych, z przeszłości. Kredytodawcy działają podobnie. Oceniając ryzyko kredytowe związane z danym klientem, na podstawie doświadczenia, czyli jego historii kredytowej i innych charakterystyk, wnioskują o jego potencjalnym zachowaniu w przyszłości.

Cały proces możemy w uproszczeniu opisać w 3 krokach.

KROK 1 Kredytodawca gromadzi informacje charakteryzujące klienta
KROK 2 Kredytodawca wybiera zakres czasu, który będzie brał pod uwagę w ocenie
KROK 3 Kredytodawca przypisuje klienta do jednej z grup: klient z pozytywną historią lub klient z negatywną historią kredytową

W pierwszym kroku kredytodawca analizuje charakterystykę pewnej liczby klientów, którym już udzielił pożyczek w przeszłości i zna ich statystyczną historię spłat zadłużenia. Na charakterystykę danego klienta mogą wpływać bardzo różne „parametry”. Nie ma tutaj jednej przyjętej reguły. Zazwyczaj kredytodawca stara się zebrać jak najwięcej informacji. Wśród parametrów mogą znaleźć się następujące wartości:

  • Wiek
  • Zawód
  • Dochód
  • Staż pracy
  • Stan cywilny
  • Ilość posiadanych produktów kredytowych
  • Dane z Biura Informacji Kredytowej
  • Historia zachowania wobec innych produktów kredytodawcy
  • Inne

Mając już przypisane klientom właściwe parametry, w drugim kroku kredytodawca ustala moment, od którego zaczyna obserwacje ich zachowania – czyli, jak daleko wstecz będzie sięgał w swojej analizie historii.

W trzecim kroku kredytodawca określa, co to znaczy klient z pozytywną historią kredytową oraz klient z negatywną historią kredytową z punktu widzenia oceny ryzyka kredytowego.

W tym miejscu, kredytodawcy mogą stosować bardzo różne podejścia. Jedni mogą zdefiniować klienta z pozytywną historią jako takiego, który nigdy nie zalegał ze spłatą rat dłużej niż 30 dni, natomiast inny kredytodawca może przyjąć podobną definicję, ale wydłużyć czas z 30 do 60 dni. W bankowości kredytodawcy klasycznie stosują definicję klienta z pozytywną hostorią jako takiego, który nie zalegał ze spłatą kredytu powyżej 90 dni w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Dla zrozumienia mechanizmu scoru kredytowego nie ma znaczenia, jakie kredytodawca przyjmuje kryterium. Najważniejsze, że w momencie oceny, kredytodawca będzie dzielił klientów na wspomniane dwie grupy.

Kiedy już wszyscy klienci zostaną podzieleni na dwie grupy, analityk w Pionie Ryzyka określa, jakie cechy są wspólne dla klientów w każdej z tych grup.

Jeśli analityk dostrzeże wspólną cechę klientów z tej samej grupy lub wartość danej charakterystyki, która wyraźnie różnicuje klientów w dwóch różnych grupach, wtedy uznaje, że dana cecha powinna mieć wpływ na ocenę ryzyka kredytowego.

Brzmi skomplikowanie?

Zobaczmy to na przykładzie. Analityk może dojść do wniosku, że staż pracy ma wpływ na ocenę ryzyka, na podstawie poniższej tabeli.

Brak obrazu

Z tabeli widać, że w grupie klientów z negatywną historią (czyli takich, którzy zalegali ze spłatą) jest więcej osób z krótszym stażem pracy. W praktyce oznacza to, że kredytodawca na pewno będzie brał tę cechę pod uwagę.

Takich różnicujących, charakterystycznych dla danej grupy „parametrów” może być oczywiście więcej np. dochód, wielkość majątku czy ilość dotychczasowych zobowiązań kredytowych.

Modele statystyczne pozwalają podsumować te charakterystyki w postaci punktowej, czyli ująć je wszystkie w „score kredytowy”, pomocny przy klasyfikacji nowych klientów do dwóch wspomnianych grup.

Ponieważ poszczególne „parametry” klientów będą różnić się co do stopnia, w jakim wpływają na ryzyko kredytowe, każdej z powyższych charakterystyk zostanie przypisana określona liczba punktów, która będzie odzwierciedlać jej znaczenie w ostatecznej punktacji. W rezultacie może powstać tak zwana tabela wag (przypisanych punktów) dla każdej z tych charakterystyk.

Tabela poniżej ilustruje to na przykładzie:

Brak obrazu

Z tabeli widać, że dochód powyżej 3 tys. zł będzie miał największy wpływ na ostateczny „score kredytowy”. Takie cechy, jak krótki staż pracy czy wiek powyżej 50. lat nie dadzą nam natomiast żadnych punktów, obniżając szanse na otrzymanie kredytu.

Możemy zatem obliczyć „score kredytowy” dla dwóch przykładowych klientów:

Brak obrazu

Jeśli kredytodawca odrzuca wszystkie aplikacje klientów, którzy mają score niższy niż 50 punktów, aplikacja Klienta A zostanie odrzucona, a Klienta B będzie rozpatrywana.

Jak kredytodawca określa minimalny poziom score’u, poniżej którego wnioski kredytowe będą odrzucone?

Minimalny score kredytowy, jaki musi posiadać klient, aby jego wniosek był rozpatrywany nie może być ani za niski ani za wysoki.

Kredytodawca nie może stawiać poprzeczki za nisko i pozwolić sobie na straty z powodu udzielania kredytów osobom, które nie będą ich spłacać. Tabela niżej przedstawia dylemat, który kredytodawca powinien rozwiązać w zależności od strategii, którą przyjmie.

Brak obrazu

Widać, że jeśli kredytodawca zdecyduje się przyjmować wszystkie wnioski kredytowe (100%), to z danych historycznych może wywnioskować, że na każdych 100 kredytobiorców, 15 będzie zalegać ze spłatą. Stawiając zaś poprzeczkę maksymalnie wysoko może okazać się, że żaden klient nie będzie spełniał warunków koniecznych do udzielenia kredytu i w rezultacie kredytodawca nie pozyska nowych klientów.

Co to oznacza dla klienta w praktyce?

Kredytodawcy zawsze będą zbierać informacje o swoich klientach zwłaszcza, tych nowych i stosować różne metodologie, aby dokładnie ocenić ryzyko kredytowe. W zależności od sytuacji finansowej, rynkowej oraz innych uwarunkowań, kredytodawcy mogą zmieniać swoją politykę kredytową - brać na siebie wyższe lub niższe ryzyko kredytowe, obniżając na przykład lub podwyższając minimalny poziom „score’u kredytowego”.

Warto pamiętać, że tylko kredytodawca (nie BIK, nie doradca, nie pośrednik lub ktokolwiek inny) decyduje, jaką metodologię wyliczania score’u przyjmuje i jaki wyznacza minimalny poziom score’u, który uprawnia do przyznania kredytu.

ZAWSZE PAMIĘTAJ!

  • Ocena ryzyka kredytowego u kredytodawców odbywa się zazwyczaj na podstawie „score’u kredytowego”
  • „Score kredytowy” to liczba, która odzwierciedla charakterystykę klienta
  • Tylko kredytodawca decyduje, jaki minimalny poziom „score’u kredytowego” będzie akceptować dla nowych kredytobiorców